Menu

Taylarda Görülen Açısal Bacak Deformiteleri... Özel

Tay doğumlarının olduğu şu dönemde açısal bacak deformiteleri ya da bozuklukları olarak nitelendirdiğimiz problemler, her atçının karşılaşabileceği bir durum. Bu deformiteler en başında kontrol altına alınıp tedavi edildiği taktirde başarı oranı yüksek olmakla birlikte, tedavi edilmezse topallık başta olmak üzere çok daha ciddi sonuçlar doğurabilir.

Açısal bacak deformitesi nedir?

Deformite, genel olarak vücuttaki bir yapının anatomik olarak normal olmasına rağmen anormal açı, esneklik ya da gevşekliğe sahip olması olarak nitelendirilebilir.

Bu yazıda sıklıkla karşılaşacağınız terimlerden biri de büyüme plağıdır. Büyüme plakları, uzun kemiklerin uç kısımlarında bulunan ve adından da anlaşılacağı üzere kemik büyüme ve gelişimiyle alakalı bölgelerdir.

Bu yazıda bahsi geçen açısal bacak deformiteleri, en sık tanımlanan haliyle kemiklerin olması gereken düz eksen üzerinden içe ya da dışa doğru açılanarak sapması olarak nitelendirilir.

Sıklıkla duyulabilecek adlarıyla bu deformiteler:
        1- Varus : İçe doğru açılanma
        2- Valgus : Dışa doğru açılanma

Bu terimler, deformitenin yönünü belirtmek için kullanılır.

Şekillerde de görüleceği üzere bacakta yukarıdan aşağıya doğru çekilen düz eksen üzerinde açısal sapma mevcuttur.

Açısal bacak deformiteleri, tek bacakta olabileceği gibi iki bacakta da görülebilir. En sık görüldüğü bölge diz olmakla birlikte karakuş ve molette de görülebilir.

Bu deformiteler kontrol altına alınmazsa topallık, osteoarthritis veya dejeneratif eklem hastalığı ile sonuçlanabilir.

Özellikle gelecek yaşamlarında atletik performans gösterecek olan taylarda bu problemlerin erken teşhis edilip kontrol altına alınması hayati önem taşır.

Açısal bacak deformiteleri doğuştan ya da sonradan olabilir.

Sebepleri

Sebepler genelde birden fazla faktöre dayanır.

Prematüre (erken ve gelişimini tam olarak tamamlamamış) doğan taylar genelde bacak deformitesi ile doğarlar. Kübik kemiklerin mineralizasyonu, geneliğin son 4 haftasında şekillenir. Prematüre doğan taylarda bu kemikler tam olarak mineralize olamadığından bacak deformiteleri sıklıkla görülür.

Sonradan şekillenen bacak deformitelerinde sebep genelde tayın ağırlığı ve bacağın iç ve dış kısmındaki büyüme oranı farklılığıdır.

Büyüme plakları üzerindeki fazla baskı, travma ya da yangı durumları da sebepler arasındadır.

İleri gebelik döneminde kısrağın gereğinden fazla beslenmesi, tayın anne karnında normal olmayan pozisyonu, bitkisel toksinler, kolik, mineral ve hormon dengesizlikleri de sebepler arasında sıralanabilir.

Tanı

Açısal bacak deformitelerinin tanısı kolaylıkla yapılır. Veteriner hekim deformite şüphesi olan tayı sabit dururken ve yürürken izler ve muayene eder. Daha sonra röntgen çekilerek deformitenin derecesi saptanır ve tedavi protokolüne karar verilir.

Tedavi

Tedavi seçenekleri tayın yaşına ve deformitenin derecesine göre farklılık gösterir.

Tayların belirli bir derecede açısal deformite ile doğması yaygın olarak görülür ve genelde 5 dereceden az olan açı bozuklukları kolaylıkla düzelir.

Açısal bacak deformitelerinde tedavi seçenekleri koruyucu/düzeltici ve cerrahi olmak üzere ikiye ayrılır.

Koruyucu/düzeltici tedavide ilk tercih edilen yöntem kontrollü egzersizdir. Buna göre tay günde 3-4 defayı geçmeyecek şekilde kısrak ile birlikte dışarı çıkartılır. Burada dikkat edilmesi gereken, tayın ve kısrağın küçük bir padoğa salınması ve dışarıda kaldıkları sürenin 20-30 dakikayı geçmemesidir.

Yeni doğan taylarda açısal bozukluk ile birlikte tendon gevşekliği de varsa, tendon gevşekliği belirli bir seviyeye gelip düzelme gösterene kadar tay ve kısrak ahır istirahatinde tutulur.

Kısrağın beslenme rejiminin değiştirilmesi de mineral dengesizliklerinin düzeltilmesinde faydalıdır.

Açısal bacak deformitesi olan taylarda düzeltici olarak tercih edilen yöntemlerden bir diğeri de tırnağın düzenli bakımının yapılmasıdır. Buna göre, valgus (dışa doğru açılanma) durumunda tırnağın dış kısmı törpülenirken varus (içe doğru açılanma) durumunda tırnağın iç kısmı törpülenir. Buna ek olarak tırnak eklemeleri de yapılabilir. Ekleme yapılacaksa törpünün tam tersi yönüne yapılır. Yani valgus durumunda tırnağın iç kısmına ek yapılırken varus durumunda tırnağın dış kısmına ek yapılır. Törpü ve tırnak uzantı eklemesi bilikte uygulanabileceği gibi ayrı ayrı da uygulanabilir. Bu, veteriner hekim ve nalbantın birlikte karar verebileceği bir durumdur.

Koruyucu/düzeltici tedavi yöntemlerinden bir diğeri de etkilenen bacak ya da bacaklara bandaj ya da splint uygulanmasıdır.

Genelde kontrollü egzersiz ve düzeltici tedavi yöntemlerinin sonuç vermediği durumlarda cerrahi yöntemler tercih edilir. Deformitenin derecesi fazlaysa, cerrahi müdahale veteriner hekim tarafından ilk tercih edilen yöntem de olabilir.

Cerrahi müdahale, belirli bölgede büyümenin hızlandırılması ya da yavaşlatılması olmak üzere iki seçenekten oluşur. Büyümenin hızlandırılması, büyüme plağının daha az gelişmiş bölümüne müdahale ederek yapılırken büyümenin yavaşlatılması ise tam tersi şekilde büyüme plağının daha fazla gelişmiş bölümüne müdahale edilerek yapılır.

Büyümenin hızlandırılması için tercih edilen ve HCTP/PE denilen yöntem, birçok veteriner hekim tarafından tercih edilen kolay bir yöntemdir. Tüm kemikler periosteum adı verilen bir tabakayla kaplıdır. Bu yöntem ile etkilenen bölgedeki periosteum tabakasının bir bölümü kaldırılır ve böylece kemiğin büyüme hızı artırılır. Operasyon sonrası bakımı kolay olan bir yöntemdir. Genelde kontrollü egzersizin işe yaramadığı durumlarda, erken yaşta (2-4 haftalık) tercih edilir.

Büyümenin yavaşlatılması için tercih edilen yöntem diğer yönteme göre daha komplike olmasına rağmen başarı oranı yüksek bir yöntemdir. Bu yöntemde büyümenin daha fazla olduğu bölgeye implant uygulaması yapılır. İmplant tercihi genelde cerrahi vidadır. Bacak normal açısına geldiğinde yerleştirilen implant alınmalıdır. Yani bu yöntem iki farklı cerrahi müdahaleyi içerir. Eğer bacak normal eksenine geldiğinde implantlar alınmazsa, bacağın aksi yöne büyümesi ve zıt yönde bacak deformitesi şekillenmesi mümkündür.

Büyüme plakları kapandığında, yukarıda bahsi geçen yöntemlerden hiç biri başarılı olmaz. Düzeltici törpüleme ve nallama hafif ve orta şiddetteki vakalarda işe yaramakla birlikte şiddetli vakalarda daha farklı cerrahi müdahaleler tercih edilebilir ancak operasyon sonrası atletik performans gösterme oranı çok düşüktür.

Son DüzenlenmePazartesi, 02 Nisan 2018 15:01

Yorum Ekle

Gerekli olan (*) işaretli alanlara gerekli bilgileri girdiğinizden emin olun. HTML kod izni yoktur.

yukarı çık