Menu

BAYTARNAMELER - 2

Merhaba sevgili yarış severler. Geçen paylaşımımızda Abbasi sarayı baytarı “ İbn Ahi Hizam’a” ait  Kitab al-Haylval – Baytara isimli kitaptan tedavi usullerine ilişkin alıntılar yapmıştım. Bu hafta ise gene aynı kitaptan Hizam’ın at seçimi, idmanı, satışı ve kusurları hakkındaki notlarını paylaşacağım. Umarım ilgi çekici bulursunuz. Hizam kitabında atın en şerefli hayvan olduğundan, at beslemenin, tımar etmenin büyük sevabından, sakatlamanın günah derecesinden bahsetmiştir. Hizam şöyle demektedir: “ Atların hastalıklarına ait işittiğim her ilacı denedim, evvelce yazılmış kitaplardan faydalandım ve bu kitabı 30 bap olarak yazdım. Atların doğuştan ve doğumdan sonra oluşan ayıplarını yazdım ve gördüm ki katır, eşek ve deve harpte lazım olduğundan onların dertlerini, ilaçlarını ve nihayet sığır ve koyununkileri de yazdım.

1.Bap: Atların dişleri.

Tay doğduktan 5 gün sonra alt çenede 2 ön diş çıkar bunu takiben yukarı 2 diş çıkar. Bunlara şaya derler. 2 aylık olunca üstte ve altta ikişer diş daha çıkar. Bunlara rubaiyat denir. Tay 8-9 aylık olunca 12 dişi bulunur. Son çıkan dört dişe kavarih denir. Atlar ot yemek için ön dişlerini kullanır, arpayı azı dişleriyle yer.

2. Bap: İyi atın vasıfları.

Atta üç şey: Kulak boynu ve budu uzun;

Atta üç şey: Beli, bukağılık ve sağrısı kısa;

Atta üç şey: Karın, burun deliği ve göğsü küçük;

Atta üç şey: Ağzı büyük, yelesi ve kahkülü gür, yumuşak iki taraf kaburga araları geniş olmalıdır.

Boynun yuvarlak olması ayıptır. Göğüs dar ve dirsekler yakın olursa yürümesi iyi olur. Derisi kemiğe yapışmış, sağrısı yüksek, budu yassı, büyük ve uzun olmalıdır. Pislerken kuyruğunu dikmek iyiye alamettir. Kuyruk uzun, butların içi etli olmalıdır.

4.Bap: At terbiyesi.

Ata iyi muamele şarttır. 2 yaşından itibaren binilir. İyi beslenmelidir. İyi at cengi sevmelidir. Atların gemleri rahat olmalı, damağa vurmamalıdır. Dar ve kısa olmamalıdır. Binici acemi olursa at çok güçlük çeker, çok kırbaç vurulursa itaatsiz olur. Isıran at insana saldırır. Ayıptır. Tepen at ve katırı aşmak isteyen Aygır kusurludur. Burada Hizam çareleri de eklemiştir. Isırgan atın dişleri delinir. Tepen at demir kapıya yakın bağlanır. Çok aşmak isteyen aygır da yüz katır içine bağlanır.

Atların kuvvetini arttırmak için kum torbaları bağlanarak gezdirilmelidir.

5.Bap: Yarış Atı yetiştirmek.

At semiz olursa iyi koşamaz, zayıflatmak lazımdır. Meydanda koşturulur, karnı incelmelidir. At yağlı değil adaleli olmalıdır.

At koşarken ayakları bir araya toplanırsa kuvvetine ve iyi koştuğuna, ayaklarını açarsa zafiyetine işarettir. Ön ve arka tırnaklarının arası 6 zira ( bugünün 75 cm’si fakat o zamanda daha kısa olması muhtemel. Bazı kaynaklar ise 57 cm olarak vermektedir) olursa iyidir. Daha çok olursa daha da iyidir. 4-6 zira arası iyidir. Ama ondan aşağısı makbul değildir. Sakin görünenler hırçınlardan daha hızlı koşarlar.

6.Bap: Atlarda ayıplar.

At satın alınırken dikkat edilecek hususlar: Peygambere göre al ve kula donlu atlar iyidir. Üç ayağı sekili, sağ ön ayağı sekisiz olmalıdır. Evvela dişler kontrol edilmelidir. Gövdeye bakılmalıdır. Bacaklar uzun, düzgün ve ayıpsız olmalıdır. Tırnaklar sağlam, düz olmalıdır. Nefesi dar olmamalı ve binicisine itaat etmelidir.

Bazı ayıplar zararsızdır. İki kulak arasının çok açık olması ve göze yakın olması çirkinlik yapar. Çakır gözlülük ve kişnemek zararsız ayıplardandır.

Paytak bacak, anüs gevşekliği, bir bacağı çok kalın olmak ( fil bacak hastalığı olabilir), dik ayaklar , kalın kirişler, tırnakları çatlak ve halkalı olması, testislerin çok büyük olması, topuk çalması atın değerini düşüren ayıplardandır.

8.Bap: Damızlık kısraklar.

Kısrağın sağrısı ve ön bacakları kısa, arka bacağın arası dar olmalıdır. Doğumdan 7 gün sonra kısrağın içi temizlenir ve kızgınlık gösterir ( tay kızgınlığı). Eğer gebe kalmazsa 21 gün sonra tekrar kızgınlığa gelir. Gebe kısrağın bakışları tiz olur, dikkatli yürür, aygır aşmak isterse izin vermez. Kızgınlık ilkbaharda olur. On kısrağa bir aygır verilmelidir. Aygırın tırnağı sağlam, geniş ve koyu renkli olmalıdır. Ayıpları olmamalıdır. Yoksa yavruları da ayıplı olur.

( Hizam bu bapta kısrağın önce sağ memesine süt gelirse erkek, aksi halde dişi olacaktır şeklindeki batıl inançlara da yer vermiştir.)

Hizam bu kitabı yazarken dönemin Yunan ve Bizans veterinerlerinden faydalanmış olmasına rağmen ortaya çıkarttığı eser çok uzun bir süre kaynak kitap olarak kullanılmıştır.

Konuşların ilginiz çekmesini umarak tüm yarış severlerimize keyifli yarışlar ve bol kazançlar, tüm atçılarımızın atlarına sağlık diliyorum. Sorularınız için mail adresim Bu e-Posta adresi istenmeyen posta engelleyicileri tarafından korunuyor. Görüntülemek için JavaScript etkinleştirilmelidir.

Anıl DAL

Veteriner Hekim

Son DüzenlenmeSalı, 14 Ekim 2014 17:15

1 yorum

  • ayhan korkmaz
    ayhan korkmaz Cuma, 17 Ekim 2014 14:25 Yorum Linki

    teşekkürler Anıl Hoca ya ve yayınlayıcıya

Yorum Ekle

Gerekli olan (*) işaretli alanlara gerekli bilgileri girdiğinizden emin olun. HTML kod izni yoktur.

yukarı çık